|
Hilaire
Belloc-ek egindako biografian zera kontatzen du: erret familiaren artean gauza
jakina bezala kontatzen du “Madame” alemaniarrak, Luis XIV. anaiaren
alargunak, kardinalak eroaldi sakon haietako batean sartzen zenean zaldi
odolbero bat zela jartzen zitzaiola buruan. Gelaren inguruan jartzen omen zen
itzuliak ematen, irrintzika eta ostikoka, heldu nahi zuten zerbitzariei.
Zerbitzariek harrapatu, lotu eta ohera sartu behar izaten zuten ahalik eta
berotasun gehiena emango zion tapakiekin estaliz. Baretu eta bere onera etorrita
Richelieu ez zen gertatutako ezertaz gogoratzen.
Etsai asko izan zituen
kardinalak, ez kanpoan bakarrik, baita gortean bertan ere. Armand-Jeanek gortean
lortutako boterea ez omen zen ohikoa hain jaiotze baxuko pertsona batentzat.
Richelieuk berak idatzi zituen gortean aurrera egiteko eta boterea lortzeko
arauak: gutxi hitz egin, dena entzun, gorenekoen lerdokeriei arreta-itxura
egin, goikoak goratu eta menpekoei boterea erakutsi. Bera baino mende bat
lehenago jaiotako Niccolo Machiavelli-ren “Printzea” irakurri gabe ere
gehitu zezakeen: irainak isilik irenstea, mendekuaren bat-bateko gogoari eustea
eta ingurukoak etengabe zelatatzea. Horrela jokatu zuen kardinalak. Ez zuen
gupidarik izan gezurra esan eta engainatzeko, eta bera noblezi apalekoa zenez,
gogo onez hartzen zuen geroago berberak garbituko zituen gorteko kideen laguntza.
Zuzenean
esku hartu zuen Hogeita hamar Urteko
Gerran eta erlijio gatazketan. Baina gerra horiek herriaren miseria ekarri
zuen eta nekazarien erreboltak piztu ziren. Zuberoako
lur-desjabetzeak matxinadak piztu zituen. Parisen Jean-Ambroise Duvergier de
Hauranne,
Saint-Cyraneko abade baionarra, jansenisten aldekoa izateagatik atxilotu
egin zuen,
eta kardinala hil arte ez zuten askatu. Garai hartan larri gaiztotu
zituen Frantziako estatuaren eta aita sainduaren arteko harremanak, batez ere,
Richelieuk jarritako eliza-gizonen gaineko zergak zirela eta.
Gainera, Frantziako
protestanteen gune nagusia Euskal Herrian eta Béarnen zegoen, Pau, Tarbes,
Orthez eta Lourdes barne. Joana Albretekoak, Nafarroako erreginak
lehenago, harro aldarrikatu baitzituen katolikoak gainditu izana eta bere erregetzan gazteek ez
zutela jakingo zer zen meza entzutea. Berrogeita hamar urtean zehar bere errege-lurretan katolikoek ez zuten azalpen publikorik izanen.
Baina
Richelieu, batez ere Plessistarra zen. Baserriari izena ematen dien soro
ederrak dira Frantziako "Plessisak". Latinetik datorkie izena,
“praxillus”: hesitura edo basoko itxitura. Frantziarrek gero, harresiz
inguratutako baserri edo gaztelu txikiek izendatzeko erabiliko zutena.
Kardinalak murrutzarrez inguratutako baserria bailitzan irudikatu zuen bere
Frantzia, eta bizitza osoa eman zuen bere "baserria" antolatzen: Pirineo eta Alpeak
hego-ekialdeko harresi, iparraldetik alemaniarren eta habsburgtarren auzoak, ekialdean
itsasoa eta Parisen jauretxea: hura zen bere Frantzia.
Loturak:
Orléansko dukea;
“Hilaire
Belloc”-en Biografiatik, egileak itzulia.
|
